Welke kies is de verstandskies?

Direct na de geboorte zijn de melktanden- en kiezen al aanwezig, alleen zitten ze onder het tandvlees verborgen. De eerste tandjes komen op de leeftijd van 6-9 maanden door. Rond de leeftijd van zes jaar begint het wisselen en komen de blijvende tanden en kiezen door. Het wisselen van het gebit is rond de leeftijd van 13-14 jaar voltooid.

De verstandskiezen komen als laatste door, meestal rond de leeftijd van 18 jaar.

Vaak wordt gedacht dat de achterste kiezen bij volwassenen de verstandskiezen zijn. Dit zou theoretisch moeten kloppen, maar de praktijk wijst vaak anders uit. Bij sommigen komen de verstandskiezen nooit door, of slechts half. Het kan ook dat ze niet alle vier doorbreken.

Je kunt er dus niet vanuit gaan dat de achterste kiezen ook gelijk de verstandskiezen zijn. Wel is er een trucje om te ontdekken of en hoeveel verstandskiezen je hebt.

In de boven- of onderkaak is het gebit onder te verdelen in de linker- en rechterhelft. Elke helft begint met een centrale snijtand, hiernaast ligt een laterale snijtand. Naast deze twee snijtanden komt de hoektand. Hierna volgt de eerste en de tweede kleine kies, opgevolgd door de eerste en tweede grote kies. Na die vier kiezen zou de verstandskies moeten zitten.

Soms gebeurt het dat een kleine of grote kies op jeugdige leeftijd niet doorbreekt, of moet worden getrokken. Wanneer dit de laatste kies betreft, zal de verstandskies deze plaats op latere leeftijd geheel of gedeeltelijk opvullen.

Gaat de eerste of tweede kleine kies of de eerste grote kies verloren, dan zullen de naastgelegen kiezen vaak scheef groeien. Dit betekent dat ook de latere verstandskies scheef kan groeien of verkeerd door kan breken.

De kaak van de mens is door de eeuwen heen smaller geworden. Door een andere voedingswijze zijn verstandskiezen tegenwoordig niet meer nodig. Het veranderen van de voeding, in combinatie met de smallere kaak, zorgt ervoor dat verstandskiezen steeds minder vaak doorkomen. Het is niet ondenkelijk dat deze kiezen zich in de toekomst helemaal niet meer ontwikkelen.

Wanneer de verstandskies niet doorbreekt spreek je van agenesie, dat is het achterwege blijven van de ontwikkeling. Agenesie van de verstandskies duidt niet op een onderliggende ziekte, aandoening of afwijking.

Soms breken één of meerdere verstandskiezen slechts gedeeltelijk door. Doordat ze half in het tandvlees blijven steken kan hier ook wat makkelijker een ontsteking ontstaan. Er ontstaan klachten als pijn aan verstandskies, moeite met slikken en de mond beperkt kunnen openen.

Vanwege ruimtegebrek kunnen verstandskiezen verschillende problemen veroorzaken. Wanneer de tandarts dit opmerkt, is het vaak beter om de verstandskiezen weg te laten halen. Wanneer het om een eenvoudige verwijdering gaat dan doet de tandarts dit. Blijkt dat het moeilijk is om de verstandskies weg te halen, bijvoorbeeld omdat deze geheel of gedeeltelijk onder het tandvlees zit, dan volgt een doorverwijzing naar de kaakchirurg.

Vooraf maakt de tandarts of de kaakchirurg een röntgenfoto om de stand van de verstandskies te beoordelen. Met name de wortelstructuur is belangrijk. De verstandskies wordt onder plaatselijke verdoving weggehaald.